Szlak Orlich Gniazd – zamki, które warto zobaczyć

Największe wrażenie na Szlaku Orlich Gniazd robią ruiny zamku Ogrodzieniec, Zamek Pieskowa Skała oraz odbudowane zamki w Mirowie i Bobolicach. Trasa o długości 163,9 km łączy Kraków z Częstochową i prowadzi przez malowniczą Jurę Krakowsko-Częstochowską. W dalszej części znajdziesz przegląd warowni, których nie warto pomijać, oraz praktyczne wskazówki dotyczące zwiedzania.

Czym jest Szlak Orlich Gniazd?

Szlak Orlich Gniazd to czerwony szlak turystyczny w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Pieszy wariant liczy 163,9 km, a jego przejście zajmuje około 45 godzin, czyli najczęściej od 4 do 8 dni. Rowerowy wariant ma 190 km i częściowo prowadzi innymi ścieżkami. Punktem wyjścia jest Wawel w Krakowie, a całość kończy się w Częstochowie, niedaleko Jasnej Góry.

Nazwa trasy wiąże się z warowniami wznoszonymi na wapiennych skałach, gdzie swoje gniazda zakładają orły. System zamków rozbudowano głównie za panowania Kazimierza Wielkiego, aby chronić granice Królestwa Polskiego przed najazdami czeskich książąt oraz zabezpieczyć szlaki handlowe. Budowę części umocnień finansowano z dochodów z żup solnych w Wieliczce i Bochni.

Najciekawsze zamki południowej części

Południowy odcinek trasy od Krakowa do okolic Sułoszowej to najbardziej zróżnicowana część szlaku. Znajdziesz tu zarówno ruiny, jak i w pełni zachowane rezydencje, a w tle zobaczysz wapienne skały i Dolinę Prądnika.

Zamek Ogrodzieniec

Ruiny w Podzamczu uchodzą za największą warownię Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Leżą na Górze Janowskiego o wysokości 504 m n.p.m., około 2 km od Ogrodzieńca, i przyciągają rocznie około 200 tys. turystów. Wstęp kosztuje 19 zł normalny i 13 zł ulgowy.

Na terenie obiektu kręcono sceny do „Janosika” i „Zemsty”, a w kwietniu 2019 roku także do serialu „Wiedźmin”. Dużą popularnością cieszą się wieczorne pokazy zamkowych duszków oraz niedzielne turnieje rycerskie. Około 20 minut spacerem od ruin znajduje się zrekonstruowany gród na Górze Birów.

Zamki Mirów i Bobolice

Te dwie warownie dzieli około 1 km grzędy skalnej. Bobolice to obiekt odbudowany, natomiast Mirów pozostaje malowniczą ruiną z około XIV wieku. Za wstęp do wnętrza w Bobolicach płaci się 15 zł, a oba zamki należą do rodziny Laseckich.

Z obiektami wiąże się legenda o braciach Bobolu i Mirze oraz podziemnym korytarzu łączącym zamki. W Mirowie kręcono też sceny do „Pana Samochodzika” i „Przyjaciela wesołego diabła”. Wschód słońca oglądany z grzbietu między zamkami uchodzi za jeden z najpiękniejszych widoków na szlaku.

Zamek Pieskowa Skała i Maczuga Herkulesa

Zamek Pieskowa Skała to renesansowa rezydencja, która jako Peskenstein pojawiła się w dokumencie Władysława Łokietka z 1315 roku. Później rozbudował ją Kazimierz III Wielki. Obecnie mieści się tu filia Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu, a tuż obok stoi Maczuga Herkulesa – jeden z najbardziej rozpoznawalnych ostańców na Jurze.

W okresie II wojny światowej w zamku działał sierociniec dla polskich dzieci z Wołynia, ocalałych z ludobójstwa. Wnętrza i ekspozycje warto połączyć z krótkim spacerem do wspomnianej skały oraz punktów widokowych na Dolinę Prądnika.

Zamek w Ojcowie

Ruiny królewskiej warowni leżą na wzgórzu nad Doliną Prądnika, na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Zamek wzniósł w XIV wieku Kazimierz Wielki, a do dziś najlepiej zachowała się brama wjazdowa oraz pozostałości murów. Wstęp na teren ruin kosztuje 18 zł, a z góry widać charakterystyczną zabudowę Ojcowa i okoliczne skały.

Zamki, które warto zobaczyć bliżej Częstochowy

Północna część szlaku prowadzi przez mniej skomercjalizowane ruiny i świetne punkty widokowe. W tej okolicy znajdują się też ruiny w Bydlinie oraz zamek Bąkowiec w Morsku, położony przy wyciągu narciarskim. To dobry wybór dla osób, które wolą kameralne zwiedzanie oraz panoramy z wysokich wież.

Zamek w Olsztynie

Ruiny w Olsztynie leżą 15 km od Częstochowy i są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych spośród Orlich Gniazd. Obiekt pochodzi z XIII wieku. Na miejscu zobaczysz cylindryczną wieżę oraz formacje skalne, a z łąki pod zamkiem rozciąga się widok na rezerwat. Bilet wstępu kosztuje 3,50 zł.

Zamek Pilcza w Smoleniu i Zamek Rabsztyn

Zamek Pilcza w Smoleniu to gotycka ruina z połowy XIV wieku, wzniesiona prawdopodobnie przez Ottona z Pilczy herbu Topór. Wyróżnia się cylindryczną wieżą o średnicy około 7,5 m, z której roztacza się panorama okolicy. Obiekt zniszczyli Szwedzi podczas potopu w 1655 roku.

Zamek Rabsztyn leży niecałe 3 km od Olkusza, a jego nazwa pochodzi od niemieckiego Rabenstein, czyli Krucza Skała. Po rekonstrukcji udostępniono między innymi wieżę widokową, a bilet kosztuje 4 zł. W pobliżu znajduje się chata Antoniego Kocjana, konstruktora szybowcowego i szefa wywiadu lotniczego AK.

Jak zaplanować przejście lub przejazd?

Całość można pokonać pieszo, rowerem lub samochodem. Piesze przejście to zwykle 4–8 dni, a wariant rowerowy jest wyraźnie dłuższy. Samochodem dojedziesz w bezpośrednie okolice większości ruin, co sprawdza się w podróży z dziećmi.

Rowerowy Szlak Orlich Gniazd liczy 190 km i prowadzi również przez zamek Tenczyn w Rudnie, którego nie ma przy głównym wariancie pieszym.

Przy planowaniu dłuższej wycieczki warto zwrócić uwagę na stany obiektów i opłaty. Wiele zamków to ruiny, ale część posiada wieże widokowe i drobne wystawy. Poniższe zestawienie ułatwi wybór obiektów:

Na dłuższą pieszą wędrówkę po Jurze dobrze zabrać:

• wygodne buty trekkingowe o twardej podeszwie,
• zapas wody i lekkie przekąski,
• mapę lub nawigację z przebiegiem czerwonego szlaku,
• ochronę przed słońcem i kurtkę przeciwdeszczową.

Atrakcje przyrodnicze wokół szlaku

Jura Krakowsko-Częstochowska to także teren przyrodniczy z licznymi ostańcami i jaskiniami. Na południu leży Ojcowski Park Narodowy, najmniejszy park narodowy w Polsce, z Doliną Prądnika i Bramą Krakowską. Można tu wejść do Jaskini Łokietka oraz zobaczyć wąwóz Korytania i Źródło Miłości.

Na północ od Olkusza rozciąga się Pustynia Błędowska, największy w Europie obszar śródlądowych luźnych piasków. Widok na nią oferuje punkt Róża Wiatrów w Kluczach. Z kolei rezerwat przyrody Góra Zborów to popularny teren wspinaczkowy, a w sezonie można zwiedzić Jaskinię Głęboką o trasie 190 m, w której często spotyka się nietoperze.

Przy północnym odcinku znajduje się rezerwat Ostrężnik z ruinami zamku uznawanego za jedno z najmniej poznanych na Jurze. W okolicy przebiega Szlak Warowni Jurajskich, który prowadzi do strażnicy obronnej w Przewodziszowicach i ruin strażnicy w Ryczowie. Na trasie mijasz też Dolinę Wiercicy i Złoty Potok, gdzie można odpocząć przy stawach i źródliskach.